Przejdź do głównej treści

Kod kreskowy – co to jest i jak odczytać kraj z kodu oraz rodzaje kodów 1D i 2D

Kod kreskowy (potocznie kod paskowy) to zapis danych – najczęściej numeru produktu – w postaci kresek i przerw o różnej szerokości, który odczytuje czytnik albo aparat w telefonie. W handlu, magazynach i logistyce pozwala zeskanować towar zamiast wpisywać go ręcznie. Poniżej: historia, rodzaje kodów 1D i 2D, budowa, co oznaczają cyfry i jak odczytać kraj z kodu – według oficjalnej listy prefiksów GS1.

W tym artykule omówimy:

Historia kodów kreskowych

Kod kreskowy to graficzny zapis cyfr, liter i znaków specjalnych, który ma na celu zautomatyzowanie identyfikacji oraz wydawania czy sprzedawania produktów, towarów czy usług. Historia używanych dzisiaj na światową skalę kodów kreskowych sięga końca lat 40-tych XX wieku.

Animacja: naklejanie etykiety z kodem QR na produkt

Kiedy powstał pierwszy kod kreskowy?

W 1948 roku Norman Woodland (doktorant jednej z uczelni w Stanach Zjednoczonych) postanowił stworzyć system do automatycznego odczytywania informacji o produktach. Pomysł ten przedstawił mu jego kolega, Bernard Silver, który wpadł na powyższą ideę. Prototypem dzisiejszego kodu kreskowego był stworzony przez Woodlanda kod nazywany okiem byka (Bull's Eye), który kształtem przypominał tarczę strzelniczą. Woodland i Silver zgłosili patent na swój wynalazek w 1949 roku, a został on przyznany w 1952 roku (patent nr US 2,612,994). Niestety idea na kolejne lata trafiła do szuflady, ponieważ brakowało urządzenia, które odczytywałoby bez żadnych problemów stworzony kod — ówczesna technologia nie pozwalała na zbudowanie niezawodnego i niedrogiego skanera. Mimo starań obydwu naukowców nie udało im się wynaleźć czegoś, co przypominałoby dzisiejszy czytnik kodów.

Dalszy rozwój kodu kreskowego

Dopiero po kilkunastu latach, w 1969 roku David Collins opracował system automatycznej identyfikacji wykorzystujący kolorowe paski odblaskowe (KarTrak), który zainstalował na wagonach kolejowych oraz w fabryce GM (General Motors). Mniej więcej w tym samym czasie nastąpił przełom w technologii laserowej — laser okazał się idealnym źródłem światła do odczytywania kodów kreskowych, rozwiązując problemy, z jakimi borykali się wcześniej Woodland i Silver. Sukces eksperymentalnych systemów Collinsa przykuł uwagę sieci supermarketów, które w 1970 roku powołały specjalny fundusz rozwoju kodów kreskowych.

Niedługo potem firma IBM wprowadziła na rynek proste kody kreskowe, jakie używane są do dnia dzisiejszego. Stworzono tzw. standard UPC (Universal Product Code) obowiązujący w USA do dnia dzisiejszego, dzięki któremu usprawniono obsługę klienta kupującego towary w różnych sklepach. Pierwszym produktem jaki został sprzedany po zeskanowaniu kodu kreskowego była paczka gum do żucia.

W 1977 w Europie stworzono odpowiednik systemu amerykańskiego, znany jako standard EAN. W 2005 roku postanowiono połączyć obydwa standardy i stworzyć jeden globalny system — tak powstała obecnie używana organizacja GS1 (Global Standards One), która ujednoliciła kody EAN i UPC pod wspólną nazwą GTIN. Polska została włączona do systemu EAN po przemianach ustrojowych, w 1990 roku.

Rodzaje kodów kreskowych

Istnieje wiele różnych rodzajów kodów, które dzielą się na następujące kategorie ze względu na:

Wymiarowość kodu

  • kody jednowymiarowe (1D) – informacje zawarte w kodzie zapisane są przy pomocy przeplatających się na przemian czarnych i białych kresek w jednej linii, np. kod EAN-13 czy kod 128,
  • dwuwymiarowe matrycowe – informacje zapisane są na określonej powierzchni, najczęściej przy pomocy białych i czarnych kwadratów lub prostokątów, np. kod QR czy kod DataMatrix
  • dwuwymiarowe piętrowe – są rozwinięciem kodów jednowymiarowych, składają się z kilku linii kodu umieszczonych jedna pod drugą
  • złożone – są to kody, w których występują zarówno elementy kodów jedno jak i dwuwymiarowych

Szerokość kresek

  • jednakowa szerokość kresek - kody, w których wszystkie kreski są jednakowej szerokości
  • dwie szerokości kresek - kody, w których kreski mają dwie różne szerokości

Rodzaj kodowanych symboli

  • kody numeryczne – kody, w których zakodowano jedynie cyfry w systemie dziesiętnym
  • kody alfanumeryczne – są rozszerzeniem kodów numerycznych, oprócz cyfr kodowane są w nich różne znaki i symbole

Ciągłość kodu

  • kody ciągłe – brak w nich przerwy pomiędzy kodowanymi znakami
  • kody dyskretne – kody w któyrych pomiędzy kodowanymi znakami występują przerwy

Ilość kodowanych znaków

  • kody o określonej długości – kody, w których liczba kodowanych znaków jest stała i niezmienna, np. kod EAN–8
  • kody o zmiennej długości – tutaj liczba kodowanych znaków jest zmienna i inna dla różnych kodów, np. kod 39, kod przeplatany 2 z 5

Rodzaje kodów kreskowych w formie graficznej

Budowa kodu kreskowego

Każdy kod kreskowy 1D, niezależnie od standardu, składa się z tych samych części:

  1. Strefa ciszy – pusty, jasny margines po obu stronach kodu. Po nim czytnik poznaje, gdzie kod się zaczyna i kończy; zbyt wąski margines to częsty powód, dla którego kod się nie skanuje.
  2. Znak startu – stały układ kresek na początku kodu. Mówi czytnikowi, z jakim kodem ma do czynienia i w którą stronę go czytać.
  3. Dane – kreski i przerwy o różnej szerokości, zbudowane z modułów, czyli najwęższych elementów kodu. Każdy znak to ustalona sekwencja modułów, np. w EAN-13 jedna cyfra zajmuje siedem modułów.
  4. Cyfra lub znak kontrolny – wyliczany z pozostałych znaków, pozwala wykryć błędny odczyt. Jak go policzyć dla kodu EAN, pokazujemy krok po kroku: obliczanie cyfry kontrolnej.
  5. Znak stopu – zamyka kod. W części standardów, np. w EAN, środek kodu dodatkowo dzieli znak środkowy.

Pod kreskami zwykle drukuje się te same dane cyframi, żeby w razie kłopotu z odczytem można je było wpisać ręcznie. Kody 2D, np. QR i DataMatrix, są zbudowane inaczej: zamiast kresek mają kwadratowe moduły i wzorce lokalizacyjne, dzięki którym czytnik odczyta kod pod dowolnym kątem.

Jak odczytać kod kreskowy?

Czytniki kodów kreskowych mają za zadanie odczytanie, rozkodowanie oraz przesłanie informacji zawartych w kodzie na urządzenie docelowe. Czynność ta odbywa się za pomocą wiązki światła w postaci diody laserowej lub diody LED, która pochłania kolor czarny i odbija się od białej powierzchni kodu tworząc sygnały elektryczne.

W celu prawidłowego odczytania, odkodowania i przesłania informacji na komputer, należy ułożyć kod kreskowy w taki sposób względem wiązki światła, aby przecinała wszystkie kreski kiedy mamy do czynienia z kodem jednowymiarowym oraz w przypadku kodu dwuwymiarowego, tak aby dzieliła znak graficzny poziomo mniej więcej w połowie.

Grafika przedstawiająca poprawne skanowanie kodu kreskowego oraz kodu QR

Większość dostępnych na rynku urządzeń skanujących, to skanery oferujące typ skanowania dwukierunkowego, posiadające jedną linię skanującą. Dzięki temu możliwe jest odczytanie kodu odwróconego, czyli ustawionego do góry nogami względem wiązki lasera lub diody.

Istnieją również czytniki wielokierunkowe, które pozwalają na odczyt kodów w kilku kierunkach i posiadają od kilku do nawet kilkunastu linii skanujących. Ułatwia to odczytanie informacji zawartych w kodzie i przyspiesza pracę, eliminując konieczność ustawienia kodu w określonej pozycji. Wiązka światła w skanerach wielokierunkowych tworzy siatkę linii skanujących, co wpływa na szybsze zeskanowanie kodu. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe jest zeskanowanie kodu ułożonego nie tylko poziomo oraz kodu odwróconego względem wiązki, prawidłowy odczyt nastąpi również w momencie ustawienia kodu odchylonego pod kątem, gdy tylko trafi na jedną z linii skanujących.

Skaner kodów kreskowych i QR skanujący kody w magazynie

Skanowanie kodów smartfonem

Oprócz dedykowanych czytników kodów kreskowych, coraz częściej do skanowania kodów wykorzystywane są smartfony z wbudowanym aparatem. Większość współczesnych telefonów potrafi odczytywać kody QR bezpośrednio z poziomu aplikacji aparatu — bez potrzeby instalowania dodatkowego oprogramowania. Dla kodów 1D (np. EAN-13) dostępne są bezpłatne aplikacje mobilne, które zamieniają telefon w podręczny skaner.

Skanowanie smartfonem sprawdza się szczególnie dobrze w codziennym użytku konsumenckim — np. do sprawdzenia informacji o produkcie, porównania cen lub otwarcia strony internetowej zakodowanej w kodzie QR. Należy jednak zaznaczyć, że smartfon nie zastępuje profesjonalnego czytnika kodów kreskowych w firmie. O ile telefon jest świetnym rozwiązaniem dla klienta, o tyle w profesjonalnych zastosowaniach biznesowych, takich jak inwentaryzacja czy praca na magazynie, dedykowane czytniki pozostają niezastąpione ze względu na swoją szybkość, precyzję i wydajność w trudnych warunkach.

Drukujesz albo skanujesz kody?

Sprzęt HDWR do kodów kreskowych – czytniki odczytają kody 1D i 2D w sklepie i magazynie, a drukarka termiczna wydrukuje etykiety z kodami bez tuszu i tonera.

Jak wygenerować kod kreskowy?

Kod kreskowy na własne potrzeby – do magazynu, na regały czy dokumenty – wygenerujesz za darmo: generator kodów kreskowych HDWR tworzy 37 rodzajów kodów – m.in. EAN, Code 128, GS1-128, QR i Data Matrix – i zapisuje je jako PNG, SVG albo PDF; kody nada też program magazynowy, np. WeaverSoftware. Na produkty sprzedawane w sklepach potrzebujesz numeru GTIN z GS1 – jak go zdobyć, opisujemy w artykule jak uzyskać kod kreskowy na produkt? Gotowy kod najwygodniej wydrukujesz na drukarce etykiet, a o wyborze metody druku (termicznej lub termotransferowej) piszemy w artykule Drukarki etykiet – ważne informacje w pigułce. W urzędach kody kreskowe na pismach to część systemu, jakim jest elektroniczne zarządzanie dokumentacją.

Co oznaczają cyfry w kodzie kreskowym?

Na produktach w sklepie najczęściej spotkasz kod EAN-13. Jego 13 cyfr dzieli się na cztery części:

  • prefiks GS1 (2–3 pierwsze cyfry) – numer krajowej organizacji GS1, w której zarejestrowano kod, np. 590 to Polska, a 400–440 to Niemcy,
  • numer firmy – nadaje go GS1; razem z prefiksem tworzy prefiks firmy,
  • numer produktu – firma nadaje go sama każdemu swojemu towarowi,
  • cyfra kontrolna – ostatnia cyfra, wyliczana z pozostałych.

Długość numeru firmy i numeru produktu nie jest stała: duży producent dostaje krótki numer firmy i wiele cyfr na produkty, a mała firma odwrotnie. Szczegóły i liczenie cyfry kontrolnej opisujemy na stronie budowa kodu EAN 13. Jeśli chcesz oznaczyć własne towary, zobacz, jak uzyskać kod kreskowy na produkt.

Pierwsza cyfra kodu kreskowego

Już pierwsza cyfra zawęża, gdzie zarejestrowano kod:

  • 0 i 1 – Stany Zjednoczone i Kanada (amerykańskie kody UPC zapisane jako EAN-13),
  • 2 – kody wewnętrzne sklepów, np. etykiety wagowe na mięsie i warzywach; nie oznaczają kraju,
  • 3 – Francja i Monako (300–379) oraz kraje bałkańskie,
  • 4 – Niemcy (400–440), Japonia (45 i 49), Rosja (460–469), kraje bałtyckie i Ukraina (482),
  • 5 – Wielka Brytania (50), Polska (590) i wiele innych krajów Europy,
  • 6 – m.in. Chiny (690–699), Finlandia (64), kraje Afryki i Bliskiego Wschodu,
  • 7 – Norwegia (70), Szwecja (73), Szwajcaria (76), Izrael (729) i Ameryka Łacińska,
  • 8 – Włochy (80–83), Hiszpania (84), Słowacja (858), Czechy (859), Holandia (87) i kraje Azji,
  • 9 – Austria (90–91), Australia (93), Nowa Zelandia (94), a 977–979 to czasopisma i książki (ISBN).

Prefiks mówi, gdzie firma zarejestrowała kod, a nie gdzie produkt wyprodukowano. Pełne tabele prefiksów znajdziesz poniżej.

Jak odczytać kraj z kodu kreskowego?

Kraj odczytuje się z pierwszych trzech cyfr kodu EAN-13, czyli prefiksu GS1. Prefiks wskazuje kraj organizacji GS1, w której firma zarejestrowała numer, a nie kraj produkcji – producent z Polski może mieć kod niemiecki, a towar z prefiksem 590 może być wytworzony za granicą. To dobra wskazówka, ale nie dowód pochodzenia; kraj produkcji podaje etykieta. Prefiksy poniżej pochodzą z oficjalnej listy GS1.

Najczęściej sprawdzane prefiksy

Kod kreskowy zaczyna się odKraj
880–83 Włochy, 84 Hiszpania, 858 Słowacja, 859 Czechy, 860 Serbia, 868–869 Turcja, 87 Holandia, 880 Korea Południowa, 885 Tajlandia, 890 Indie, 893 Wietnam, 899 Indonezja
2 (200–299)kod wewnętrzny sklepu, np. etykieta z wagi – nie oznacza kraju
550 Wielka Brytania (500–509), 54 Belgia i Luksemburg, 57 Dania, 590 Polska, 594 Rumunia, 599 Węgry
482Ukraina
76Szwajcaria (760–769)
629Zjednoczone Emiraty Arabskie
Chiny690–699 oraz 680–681
Niemcy400–440
Polska590

Prefiksy zaczynające się od 0

PrefiksKraj lub zastosowanie
000–019Stany Zjednoczone (GS1 US)
020–029numery wewnętrzne w regionie (ograniczona dystrybucja)
030–039Stany Zjednoczone (GS1 US)
040–049numery wewnętrzne firmy (ograniczona dystrybucja)
050–059Stany Zjednoczone – zarezerwowane
060–099Stany Zjednoczone i Kanada (GS1 US)

Prefiksy zaczynające się od 1

PrefiksKraj lub zastosowanie
100–139Stany Zjednoczone (GS1 US)

Kod kreskowy 2 jaki to kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
200–299numery wewnętrzne w regionie – np. etykiety wagowe w sklepie; nie oznaczają kraju

Kod kreskowy 3 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
300–379Francja i Monako
380Bułgaria
381Kosowo
383Słowenia
385Chorwacja
387Bośnia i Hercegowina
389Czarnogóra

Kod kreskowy 4 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
400–440Niemcy
450–459 i 490–499Japonia
460–469Rosja
470Kirgistan
471Tajwan
474Estonia
475Łotwa
476Azerbejdżan
477Litwa
478Uzbekistan
479Sri Lanka
480Filipiny
481Białoruś
482Ukraina
483Turkmenistan
484Mołdawia
485Armenia
486Gruzja
487Kazachstan
488Tadżykistan
489Hongkong

Kod kreskowy 5 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
500–509Wielka Brytania
520–521Grecja
528Liban
529Cypr
530Albania
531Macedonia Północna
535Malta
539Irlandia
540–549Belgia i Luksemburg
560Portugalia
569Islandia
570–579Dania
590Polska
594Rumunia
599Węgry

Kod kreskowy 6 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
600–601Republika Południowej Afryki
603Ghana
604Senegal
605Uganda
606Angola
607Oman
608Bahrajn
609Mauritius
611Maroko
613Algieria
615Nigeria
616Kenia
617Kamerun
618Wybrzeże Kości Słoniowej
619Tunezja
620Tanzania
621Syria
622Egipt
624Libia
625Jordania
626Iran
627Kuwejt
628Arabia Saudyjska
629Zjednoczone Emiraty Arabskie
630Katar
631Namibia
632Rwanda
640–649Finlandia
680–681 i 690–699Chiny

Kod kreskowy 7 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
700–709Norwegia
729Izrael
730–739Szwecja
740Gwatemala
741Salwador
742Honduras
743Nikaragua
744Kostaryka
745Panama
746Dominikana
750Meksyk
754–755Kanada
759Wenezuela
760–769Szwajcaria
770–771Kolumbia
773Urugwaj
775Peru
777Boliwia
778–779Argentyna
780Chile
784Paragwaj
786Ekwador
789–790Brazylia

Kod kreskowy 8 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
800–839Włochy
840–849Hiszpania
850Kuba
858Słowacja
859Czechy
860Serbia
865Mongolia
867Korea Północna
868–869Turcja
870–879Holandia
880–881Korea Południowa
883Mjanma
884Kambodża
885Tajlandia
887Laos
888Singapur
890Indie
893Wietnam
896Pakistan
899Indonezja

Kod kreskowy 9 jaki kraj?

PrefiksKraj lub zastosowanie
900–919Austria
930–939Australia
940–949Nowa Zelandia
950GS1 Global Office
952przykłady i demonstracje systemu GS1
955Malezja
958Makau
960–969GS1 Global Office – kody EAN-8
977czasopisma (ISSN)
978–979książki (ISBN)
980paragony zwrotu
981–983kupony w strefach wspólnej waluty
99kupony

Kod kreskowy 1D i kody 2D – 20 popularnych rodzajów

Kod kreskowy 1D (liniowy) zapisuje dane w jednym rzędzie kresek i przerw – czytnik odczytuje go jedną linią skanowania. Kody 2D (dwuwymiarowe) zapisują dane w poziomie i w pionie, w siatce modułów albo w kilku wierszach – mieszczą znacznie więcej danych, ale potrzebują czytnika obrazowego albo aparatu w telefonie. Poniżej 20 najpopularniejszych kodów – każdy opisujemy szczegółowo na osobnej stronie.

Kody kreskowe 1D

  • Kod UPC – 12-cyfrowy kod produktów z USA i Kanady, pierwszy kod w handlu (1973); UPC-A to EAN-13 z zerem na początku.
  • Kod EAN – 13 lub 8 cyfr – numer GTIN produktu na opakowaniach w Europie i na świecie, z prefiksem organizacji GS1.
  • Code 39 – alfanumeryczny kod z 43 znakami, samosprawdzający; standard w wojsku USA, motoryzacji i medycynie.
  • Kod 93 – zwarta odmiana Code 39 z dwoma obowiązkowymi znakami kontrolnymi.
  • Kod kreskowy 128 – gęsty kod z pełnym zestawem ASCII i trzema zestawami znaków; standard etykiet logistycznych.
  • GS1-128 – Code 128 z danymi GS1 (GTIN, partia, data, SSCC) opisanymi identyfikatorami zastosowań.
  • Codabar – cyfry, sześć znaków specjalnych i znaki startu A–D; biblioteki i laboratoria.
  • Interleaved 2 of 5 – liczbowy kod z cyframi zapisanymi parami; odmiana ITF-14 na kartonach zbiorczych.
  • Matrix 2 z 5 – starszy kod liczbowy z rodziny 2 z 5 – 3 kreski i 2 przerwy na cyfrę.
  • GS1 DataBar – rodzina kodów GS1 dla małych i świeżych produktów, także z wagą i datą ważności.
  • Kod 11 – cyfry i myślnik, do oznaczania sprzętu telekomunikacyjnego.
  • Numer ISBN – numer wydania książki, na okładce jako kod EAN-13 z prefiksem 978 lub 979.
  • MSI Plessey – liczbowy kod etykiet półek i lokalizacji magazynowych.
  • Pharmacode – binarny kod do kontroli opakowań leków na linii pakującej.
  • Telepen – brytyjski kod z pełnym ASCII, popularny w bibliotekach.

Kody 2D

  • Kod QR – najpopularniejszy kod 2D: trzy kwadraty w rogach, do kilku tysięcy znaków, odczyt telefonem.
  • Data Matrix – mały, pojemny kod 2D na części elektroniczne, metal (DPM) i opakowania leków.
  • Kod PDF 417 – piętrowy kod 2D z wierszy słów kodowych – prawa jazdy w USA, karty pokładowe.
  • Aztec code – kod 2D z celownikiem w środku – bilety i polski dowód rejestracyjny.
  • MaxiCode – sześciokątny kod 2D firmy UPS do sortowania paczek.

Przyszłość kodów kreskowych — inicjatywa Sunrise 2027

Tradycyjne kody kreskowe 1D towarzyszą nam od ponad 50 lat, ale branża kodów kreskowych stoi przed największą zmianą od czasu ich wprowadzenia. Organizacja GS1 ogłosiła inicjatywę Sunrise 2027, zgodnie z którą do końca 2027 roku systemy kasowe w handlu detalicznym na całym świecie mają być przygotowane do odczytywania kodów dwuwymiarowych (2D) — takich jak kody QR czy Data Matrix — obok tradycyjnych kodów kreskowych.

Co to oznacza w praktyce? Kod 2D umieszczony na produkcie będzie mógł zawierać nie tylko numer GTIN (tak jak dotychczasowy kod kreskowy), ale również:

  • datę ważności i numer partii — szczególnie istotne dla żywności i leków,
  • numer seryjny — umożliwiający śledzenie konkretnej sztuki produktu w łańcuchu dostaw,
  • link do strony internetowej — z informacjami o składzie, instrukcją obsługi czy certyfikatami.

Tradycyjne kody kreskowe nie znikną z dnia na dzień — przez wiele lat oba systemy będą funkcjonować równolegle. Jednak przejście na kody 2D to kierunek, w którym zmierza cały handel detaliczny i logistyka, otwierając nowe możliwości zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów.

Własny kod EAN lub QR zrobisz w kilka sekund – generator kodów kreskowych i generator kodów QR HDWR są darmowe. Zrobisz w nich też kod QR do sieci Wi-Fi, wizytówki albo kod QR Facebook z linkiem do profilu firmy.

Komentarze do wpisu (0)

Napisz komentarz