Kod EAN (numer EAN) – co to jest i jak jest zbudowany?

Kody kreskowe, które spotykamy praktycznie codziennie, są niezwykle istotnym elementem współczesnej gospodarki. Stanowią one uniwersalny język identyfikacji produktów, umożliwiający szybką i efektywną komunikację pomiędzy różnymi systemami. Od momentu ich wprowadzenia w latach 70. XX wieku, kody kreskowe stały się niezastąpionym narzędziem w handlu detalicznym, logistyce, produkcji, a także w wielu innych sektorach.

Kod EAN przygotujesz za darmo – generator kodów EAN HDWR sam policzy cyfrę kontrolną, a kod pobierzesz jako PNG, SVG albo PDF w milimetrach do druku.

W niniejszym artykule przedstawimy historię, budowę i zasady działania najpopularniejszych kodów kreskowych EAN. Omówimy, jak są one odczytywane oraz jakie mają zastosowania w różnych dziedzinach biznesu i przemysłu.

W tym artykule omówimy:

• Co to jest kod EAN
• EAN a GTIN – rodzaje kodów
• Ile cyfr ma kod EAN?
• Charakterystyka i struktura kodu EAN
• Jak obliczyć cyfrę kontrolną
• Zastosowanie kodu EAN
• Czym odczytać kod EAN?

Co to jest kod EAN?

EAN, czyli Europejski Kod Towarowy (European Article Number), to system kodów kreskowych wprowadzony w 1977 roku przez organizację European Article Numbering. Ten typ kodowania produktów powstał na bazie wcześniej stworzonego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie kodu UPC. W 2005 roku oba te systemy zostały ustandaryzowane pod nazwą Global Trade Item Number (GTIN) przez nowo utworzoną globalną jednostkę GS1.

Kod EAN to ciągły, numeryczny, modularny kod z samosprawdzalną cyfrą kontrolną. Wymaga on jednak stosunkowo dużej precyzji podczas druku, co eliminuje możliwość używania go na papierze o niskiej jakości, takim jak karton. Dlatego też, jego stosowanie wymaga dobrej jakości urządzeń drukujących.

Kod EAN jest uniwersalnym kodem stosowanym na całym świecie i znajdziemy go na większości komercyjnych opakowań znajdujących się w każdym sklepie.

Czy kod EAN jest obowiązkowy?

Choć prawo nie narzuca posiadania kodu EAN, w praktyce jest on niezbędny dla każdego, kto planuje rozwój biznesu. Bez unikalnego numeru GTIN niemożliwe jest wprowadzenie towaru do sieci handlowych, hurtowni czy marketów, gdzie systemy kasowe opierają się na automatycznym skanowaniu. Również największe platformy e-commerce, takie jak Allegro czy Amazon, wymagają kodów do identyfikacji produktów w swoich bazach. Zatem sprzedaż bez kodu jest legalna, ale ogranicza się jedynie do kanałów bezpośrednich i lokalnych.

EAN a GTIN – rodzaje kodów

GTIN (Global Trade Item Number) to numer produktu, a EAN to kod kreskowy, którym ten numer zapisuje się na opakowaniu. Od 2005 roku, gdy GS1 połączyło systemy EAN i UPC, oficjalne nazwy numerów to GTIN, ale w sklepach i programach magazynowych nadal mówi się „EAN”. W praktyce „numer EAN” i „GTIN-13” to ten sam 13-cyfrowy numer.

W zależności od opakowania stosuje się cztery długości numeru GTIN:

• GTIN-8 (EAN-8) – 7 cyfr danych i cyfra kontrolna; na bardzo małych opakowaniach, gdzie nie zmieści się pełny kod, np. gumy do żucia czy miniaturowe kosmetyki,
• GTIN-12 (UPC-A) – kod amerykański, spotykany na produktach z USA i Kanady; w systemie GTIN-13 zapisuje się go z zerem na początku,
• GTIN-13 (EAN-13) – 12 cyfr danych i cyfra kontrolna; standard na produktach detalicznych na całym świecie,
• GTIN-14 – 13 cyfr danych i cyfra kontrolna; na kartonach zbiorczych i paletach. Pierwsza cyfra (wskaźnik opakowania) mówi, o jaką jednostkę logistyczną chodzi. Zapisuje się go kodem ITF-14 albo GS1-128.

Kod EAN 128 to dawna nazwa kodu GS1-128. Nie jest to osobny numer GTIN, tylko kod kreskowy, który obok GTIN-14 zapisuje dodatkowe dane, np. datę ważności i numer partii.

Oczywiście poza rodzajami, które wyróżniamy spośród kodów EAN, istnieją rodzaje kodów kreskowych innego typu i występuje wśród nich duża różnorodność. Jest to podyktowane rozwijającym się na przestrzeni lat rynkiem i związanym z tym zapotrzebowaniem na specyficzne oznaczenia.  

Kod JAN

W 1978 roku, w Japonii wprowadzono jako standard przemysłowy kod Japanese Article Number (JAN), bazujący na europejskim standardzie EAN. Pierwsze dwie cyfry tego kodu, reprezentujące kraj, to 49. Zarządzaniem tym systemem zajął się instytut The Distribution Systems Research Institute (DSRI), znany również jako Ryūtsū Shisutemu Kaihatsu Sentā.

Na początku, stosowanie kodu JAN nie było obowiązkowe i tylko nieliczni producenci decydowali się na jego umieszczenie na produktach. Sytuacja ta uległa zmianie po 1982 roku, kiedy to sieć 7-Eleven wprowadziła kasy z systemem EPOS. W ciągu kolejnych pięciu lat, pod wpływem presji ze strony sprzedawców, liczba przyznanych kodów producenta wzrosła z 217 do 26 440.

Jako że kod producenta w systemie JAN składał się z pięciu cyfr, a do 1992 roku zarejestrowano już 66 345 producentów, Międzynarodowe Stowarzyszenie Kodowania Towarów przyznało Japonii dodatkowy kod kraju - 45, na prośbę DSRI. W 2001 roku kod producenta w systemie JAN został rozszerzony do siedmiu cyfr.

Ile cyfr ma kod EAN?

Najpopularniejszy kod EAN-13 ma 13 cyfr, a skrócony EAN-8 – 8 cyfr (na małe opakowania). Ostatnia cyfra w obu to cyfra kontrolna. Pokrewne numery GTIN mają 12 cyfr (UPC-A, w USA i Kanadzie) i 14 cyfr (ITF-14 na kartonach zbiorczych).

Charakterystyka i struktura kodu EAN

Jak rozszyfrować kod kreskowy EAN?

Standard EAN składa się z 13 cyfr, które są reprezentowane jako kreski i przerwy o różnej szerokości, które mogą być odczytywane przez skanery kodów kreskowych. Pierwsze 2–3 cyfry to prefiks GS1 (kraj rejestracji kodu), kolejne – numer producenta i numer produktu, których długość zależy od puli kodów przyznanej firmie, a ostatnia cyfra to cyfra kontrolna, która służy do sprawdzenia poprawności odczytu.

Prefiks GS1 – co oznaczają pierwsze cyfry?

Pierwsze 2–3 cyfry kodu EAN to prefiks GS1, czyli numer krajowej organizacji GS1, w której zarejestrowano kod – np. 590 to GS1 Polska. Wbrew popularnemu przekonaniu prefiks nie mówi, gdzie produkt wyprodukowano: firma może zarejestrować kody w innym kraju niż ten, w którym ma fabrykę. Wyjątki to kody zaczynające się od 20–29 (kody wagowe, opisane niżej) oraz 977–979, które oznaczają czasopisma i książki, a nie kraj.

Tabele prefiksów wszystkich krajów zebraliśmy w poradniku jak odczytać kraj z kodu kreskowego.

Kody wagowe zamiast kodu kraju (znakowanie w sklepie)

Produkty świeże takie jak warzywa czy mięso, zwykle oznaczane są etykietami z kodami kreskowymi, które są specyficznie ustalane przez daną placówkę handlową, gdyż ich cena jest zależna od wagi produktu. Ten proces znany jest jako oznakowanie na miejscu, ponieważ realizowany jest bezpośrednio w sklepie. Z racji tego, że towary te są sprzedawane tylko w sklepie, który je oznakowuje (na przykład warzywa), nie ma konieczności używania kodu producenta, co oznacza, że struktura danych zależy od sklepu. Kod kreskowy może również zawierać informacje o cenie detalicznej. Zaleca się jednak, aby dla pierwszych dwóch cyfr, które odpowiadają kodowi krajowemu, stosować wartości od 20 do 29, aby zminimalizować ryzyko pomyłek.

Kod producenta

Kod producenta jest unikalnym identyfikatorem przypisanym każdemu producentowi przez odpowiednie organy regulacyjne systemu numeracyjnego. Wszystkie towary wyprodukowane przez określonego producenta używają tego samego kodu producenta, ale różnych kodów produktów do wyczerpania dostępnej puli numerów. Po wyczerpaniu tej puli, producent może otrzymać nowy kod producenta i nowy zestaw numerów produktów.

W systemie EAN stosuje się "zmiennej długości kody producenta". W przeciwieństwie do UCC, który przyznaje stałe, 5-cyfrowe kody, co pozwala każdemu producentowi na dostęp do do 100000 unikalnych kodów produktu. Oczywiście, nie każdy producent potrzebuje takiej ilości kodów, co prowadzi do marnowania kodów. Z systemem EAN jest inaczej - jeśli producent przewiduje, że będzie potrzebował tylko kilka kodów, może otrzymać dłuższy kod producenta, co z kolei skraca dostępną pulę kodów produktów. To pozwala na bardziej efektywne zarządzanie i wykorzystanie kodów producentów i produktów.

Kod produktu

Kod produktu to specyficzny identyfikator przypisany przez producenta danemu produktowi. Podczas gdy kod producenta jest przyznawany przez odpowiednie organy regulacyjne, kod produktu jest wyznaczany przez producenta w ramach dostępnej mu puli numerów, bez konieczności koordynacji z innymi producentami. Dzięki unikalności pierwszej części kodu w systemie EAN, gwarantującej, że jest ona specyficzna dla danego producenta, ten ostatni musi jedynie zadbać o to, by nie powtarzać wcześniej używanych kodów dla nowych produktów.

Struktura kodu EAN

Elementy kodu EAN są zbudowane z modułów o stałej szerokości, które przedstawiają się jako białe (0) lub czarne (1) linie. Kod rozpoczyna i kończy znak Start/Stop, który składa się z trzech modułów: 101, a środek kodu dzieli znak składający się z pięciu modułów: 01010. Każda cyfra (oprócz pierwszej w EAN-13) jest reprezentowana przez sekwencję siedmiu modułów. Te moduły są zgrupowane w dwa czarne i dwa białe paski, każdy o szerokości od jednego do czterech modułów.

Jak obliczyć cyfrę kontrolną kodu EAN?

Ostatnia cyfra kodu EAN to cyfra kontrolna. Kasa i czytnik sprawdzają nią, czy pozostałe cyfry zostały poprawnie odczytane lub wpisane. Liczy się ją algorytmem modulo 10:

Wzór wygląda na trudny, ale samo liczenie jest proste. Pokażemy je na przykładowym kodzie EAN-13 590566943402X, gdzie X to szukana cyfra kontrolna.

Krok 1. Wypisz pierwsze 12 cyfr (bez cyfry kontrolnej) i ponumeruj ich pozycje od końca: pozycja 1 to ostatnia wypisana cyfra (2), pozycja 2 to przedostatnia (0) itd.

Krok 2. Cyfry na pozycjach nieparzystych (1., 3., 5., 7., 9., 11. – licząc od końca) pomnóż przez 3. Cyfry na pozycjach parzystych zostaw bez zmian.

Krok 3. Zsumuj wszystkie wartości:

5 + 3×9 + 0 + 3×5 + 6 + 3×6 + 9 + 3×4 + 3 + 3×4 + 0 + 3×2 = 113

Krok 4. Znajdź najbliższą wielokrotność 10, większą lub równą wynikowi – tu 120 – i odejmij od niej sumę: 120 − 113 = 7. To cyfra kontrolna, a cały kod to 5905669434027. Jeśli suma jest już podzielna przez 10, cyfra kontrolna wynosi 0.

Tak samo sprawdzisz dowolny kod EAN-13 i EAN-8 (w EAN-8 też mnożysz przez 3 cyfry na pozycjach nieparzystych od końca). Gdy wynik nie zgadza się z ostatnią cyfrą, kod został źle przepisany albo wydrukowany.

Zastosowanie kodu EAN

Kod EAN stosuje się do znakowania opakowań jednostkowych oraz zbiorczych. Kod EAN-8 przeznaczony został do znakowania małych opakowań, na których standardowy kod EAN-13 mógłby się nie zmieścić. Do końca 2027 roku sklepy mają odczytywać przy kasie także kody 2D z numerem GTIN – np. kod QR w standardzie GS1 Digital Link (inicjatywa GS1 Sunrise 2027).

Kod EAN-13 znajdziesz też na książkach, czasopismach i nutach – z numerem z osobnego systemu zamiast zwykłego numeru GTIN: książki mają numer ISBN z prefiksem 978 lub 979, czasopisma numer ISSN z prefiksem 977, a nuty numer ISMN z prefiksem 979-0.

Czym odczytać kod EAN?

Kod kreskowy EAN jest jednym z najpopularniejszych i uniwersalnych kodów przeznaczonych do znakowania produktów na całym świecie i można go odczytać za pomocą każdego czytnika kodów kreskowych.

Skanujesz albo drukujesz kody EAN?

Sprzęt HDWR do kodów kreskowych – czytniki odczytają EAN przy kasie i w magazynie, a drukarka termiczna wydrukuje etykiety z kodem EAN bez tuszu i tonera.

Czytnik kodów ean Drukarka do etykiet

Podsumowanie

Kody EAN stanowią kluczowy element w globalnym systemie identyfikacji produktów. Od momentu ich wprowadzenia w 1977 roku, zrewolucjonizowały one zarówno branżę detaliczną, jak i procesy logistyczne na całym świecie. Dzięki nim możliwa jest jednoznaczna identyfikacja produktów, co pozwala na efektywne zarządzanie zapasami, sprawne przeprowadzanie transakcji, a także na eliminowanie pomyłek. Dostosowane do różnych potrzeb, kody EAN służą zarówno globalnym korporacjom, jak i lokalnym sklepom. W dobie cyfryzacji i rosnącej potrzeby automatyzacji procesów, rola kodów EAN wydaje się być jeszcze bardziej znacząca, podkreślając ich niezastąpioną rolę w przemyśle.

W tym artykule poznaliśmy budowę kodu EAN i numerów GTIN. Wiemy już, jak go rozszyfrować: pierwsze cyfry pokazują, w której organizacji GS1 zarejestrowano kod, a cyfra kontrolna pozwala sprawdzić, czy kod jest poprawny.