Kody kreskowe - wszystko co powinniśmy o nich wiedzieć

Kody kreskowe są jednym z najczęściej stosowanych narzędzi do identyfikacji produktów na całym świecie. Szacuje się, że ponad 97% wszystkich produktów detalicznych na świecie posiada kody kreskowe. W sklepach i innych placówkach handlowych kody kreskowe stanowią kluczowe narzędzie do nadzoru nad towarem i płatnościami. Kody kreskowe umożliwiają kontrolę stanu magazynowego, śledzenie transakcji, a także umożliwiają wykrywanie fałszywych lub nielegalnych produktów. Dzięki temu, kody kreskowe są szeroko stosowane w handlu detalicznym, przemysłowym i logistycznym.

W tym artykule omówimy:

• Historia kodów kreskowych
• Rodzaje kodów kreskowych
• Budowa kodu kreskowego
• Jak prawidłowo zeskanować kod kreskowy
• Jak wygenerować kod kreskowy?
• Co oznaczają cyfry w kodzie kreskowym
• Kod kreskowy a kraj pochodzenia
• Kod kreskowy 1D i kody 2D – 20 popularnych rodzajów
• Przyszłość kodów kreskowych — inicjatywa Sunrise 2027

Historia kodów kreskowych

Kod kreskowy to graficzny zapis cyfr, liter i znaków specjalnych, który ma na celu zautomatyzowanie identyfikacji oraz wydawania czy sprzedawania produktów, towarów czy usług. Historia używanych dzisiaj na światową skalę kodów kreskowych sięga końca lat 40-tych XX wieku.

Kiedy powstał pierwszy kod kreskowy?

W 1948 roku Norman Woodland (doktorant jednej z uczelni w Stanach Zjednoczonych) postanowił stworzyć system do automatycznego odczytywania informacji o produktach. Pomysł ten przedstawił mu jego kolega, Bernard Silver, który wpadł na powyższą ideę. Prototypem dzisiejszego kodu kreskowego był stworzony przez Woodlanda kod nazywany okiem byka (Bull's Eye), który kształtem przypominał tarczę strzelniczą. Woodland i Silver zgłosili patent na swój wynalazek w 1949 roku, a został on przyznany w 1952 roku (patent nr US 2,612,994). Niestety idea na kolejne lata trafiła do szuflady, ponieważ brakowało urządzenia, które odczytywałoby bez żadnych problemów stworzony kod — ówczesna technologia nie pozwalała na zbudowanie niezawodnego i niedrogiego skanera. Mimo starań obydwu naukowców nie udało im się wynaleźć czegoś, co przypominałoby dzisiejszy czytnik kodów.

Dalszy rozwój kodu kreskowego

Dopiero po kilkunastu latach, w 1969 roku David Collins opracował system automatycznej identyfikacji wykorzystujący kolorowe paski odblaskowe (KarTrak), który zainstalował na wagonach kolejowych oraz w fabryce GM (General Motors). Mniej więcej w tym samym czasie nastąpił przełom w technologii laserowej — laser okazał się idealnym źródłem światła do odczytywania kodów kreskowych, rozwiązując problemy, z jakimi borykali się wcześniej Woodland i Silver. Sukces eksperymentalnych systemów Collinsa przykuł uwagę sieci supermarketów, które w 1970 roku powołały specjalny fundusz rozwoju kodów kreskowych.

Niedługo potem firma IBM wprowadziła na rynek proste kody kreskowe, jakie używane są do dnia dzisiejszego. Stworzono tzw. standard UPC (Universal Product Code) obowiązujący w USA do dnia dzisiejszego, dzięki któremu usprawniono obsługę klienta kupującego towary w różnych sklepach. Pierwszym produktem jaki został sprzedany po zeskanowaniu kodu kreskowego była paczka gum do żucia.

W 1977 w Europie stworzono odpowiednik systemu amerykańskiego, znany jako standard EAN. W 2005 roku postanowiono połączyć obydwa standardy i stworzyć jeden globalny system — tak powstała obecnie używana organizacja GS1 (Global Standards One), która ujednoliciła kody EAN i UPC pod wspólną nazwą GTIN. Polska została włączona do systemu EAN po przemianach ustrojowych, w 1990 roku.

Rodzaje kodów kreskowych

Istnieje wiele różnych rodzajów kodów, które dzielą się na następujące kategorie ze względu na:

Wymiarowość kodu

• kody jednowymiarowe (1D) – informacje zawarte w kodzie zapisane są przy pomocy przeplatających się na przemian czarnych i białych kresek w jednej linii, np. kod EAN-13 czy kod 128,
• dwuwymiarowe matrycowe – informacje zapisane są na określonej powierzchni, najczęściej przy pomocy białych i czarnych kwadratów lub prostokątów, np. kod QR czy kod DataMatrix
• dwuwymiarowe piętrowe – są rozwinięciem kodów jednowymiarowych, składają się z kilku linii kodu umieszczonych jedna pod drugą
• złożone – są to kody, w których występują zarówno elementy kodów jedno jak i dwuwymiarowych

Szerokość kresek

• jednakowa szerokość kresek - kody, w których wszystkie kreski są jednakowej szerokości
• dwie szerokości kresek - kody, w których kreski mają dwie różne szerokości

Rodzaj kodowanych symboli

• kody numeryczne – kody, w których zakodowano jedynie cyfry w systemie dziesiętnym
• kody alfanumeryczne – są rozszerzeniem kodów numerycznych, oprócz cyfr kodowane są w nich różne znaki i symbole

Ciągłość kodu

• kody ciągłe – brak w nich przerwy pomiędzy kodowanymi znakami
• kody dyskretne – kody w któyrych pomiędzy kodowanymi znakami występują przerwy

Ilość kodowanych znaków

• kody o określonej długości – kody, w których liczba kodowanych znaków jest stała i niezmienna, np. kod EAN–8
• kody o zmiennej długości – tutaj liczba kodowanych znaków jest zmienna i inna dla różnych kodów, np. kod 39, kod przeplatany 2 z 5

Budowa kodu kreskowego

Każdy kod kreskowy 1D, niezależnie od standardu, składa się z tych samych części:

1. Strefa ciszy – pusty, jasny margines po obu stronach kodu. Po nim czytnik poznaje, gdzie kod się zaczyna i kończy; zbyt wąski margines to częsty powód, dla którego kod się nie skanuje.
2. Znak startu – stały układ kresek na początku kodu. Mówi czytnikowi, z jakim kodem ma do czynienia i w którą stronę go czytać.
3. Dane – kreski i przerwy o różnej szerokości, zbudowane z modułów, czyli najwęższych elementów kodu. Każdy znak to ustalona sekwencja modułów, np. w EAN-13 jedna cyfra zajmuje siedem modułów.
4. Cyfra lub znak kontrolny – wyliczany z pozostałych znaków, pozwala wykryć błędny odczyt. Jak go policzyć dla kodu EAN, pokazujemy krok po kroku: obliczanie cyfry kontrolnej.
5. Znak stopu – zamyka kod. W części standardów, np. w EAN, środek kodu dodatkowo dzieli znak środkowy.

Pod kreskami zwykle drukuje się te same dane cyframi, żeby w razie kłopotu z odczytem można je było wpisać ręcznie. Kody 2D, np. QR i DataMatrix, są zbudowane inaczej: zamiast kresek mają kwadratowe moduły i wzorce lokalizacyjne, dzięki którym czytnik odczyta kod pod dowolnym kątem.

Jak odczytać kod kreskowy?

Czytniki kodów kreskowych mają za zadanie odczytanie, rozkodowanie oraz przesłanie informacji zawartych w kodzie na urządzenie docelowe. Czynność ta odbywa się za pomocą wiązki światła w postaci diody laserowej lub diody LED, która pochłania kolor czarny i odbija się od białej powierzchni kodu tworząc sygnały elektryczne.

W celu prawidłowego odczytania, odkodowania i przesłania informacji na komputer, należy ułożyć kod kreskowy w taki sposób względem wiązki światła, aby przecinała wszystkie kreski kiedy mamy do czynienia z kodem jednowymiarowym oraz w przypadku kodu dwuwymiarowego, tak aby dzieliła znak graficzny poziomo mniej więcej w połowie.

Większość dostępnych na rynku urządzeń skanujących, to skanery oferujące typ skanowania dwukierunkowego, posiadające jedną linię skanującą. Dzięki temu możliwe jest odczytanie kodu odwróconego, czyli ustawionego do góry nogami względem wiązki lasera lub diody.

Istnieją również czytniki wielokierunkowe, które pozwalają na odczyt kodów w kilku kierunkach i posiadają od kilku do nawet kilkunastu linii skanujących. Ułatwia to odczytanie informacji zawartych w kodzie i przyspiesza pracę, eliminując konieczność ustawienia kodu w określonej pozycji. Wiązka światła w skanerach wielokierunkowych tworzy siatkę linii skanujących, co wpływa na szybsze zeskanowanie kodu. Dzięki takiemu rozwiązaniu możliwe jest zeskanowanie kodu ułożonego nie tylko poziomo oraz kodu odwróconego względem wiązki, prawidłowy odczyt nastąpi również w momencie ustawienia kodu odchylonego pod kątem, gdy tylko trafi na jedną z linii skanujących.

Skanowanie kodów smartfonem

Oprócz dedykowanych czytników kodów kreskowych, coraz częściej do skanowania kodów wykorzystywane są smartfony z wbudowanym aparatem. Większość współczesnych telefonów potrafi odczytywać kody QR bezpośrednio z poziomu aplikacji aparatu — bez potrzeby instalowania dodatkowego oprogramowania. Dla kodów 1D (np. EAN-13) dostępne są bezpłatne aplikacje mobilne, które zamieniają telefon w podręczny skaner.

Skanowanie smartfonem sprawdza się szczególnie dobrze w codziennym użytku konsumenckim — np. do sprawdzenia informacji o produkcie, porównania cen lub otwarcia strony internetowej zakodowanej w kodzie QR. Należy jednak zaznaczyć, że smartfon nie zastępuje profesjonalnego czytnika kodów kreskowych w firmie. O ile telefon jest świetnym rozwiązaniem dla klienta, o tyle w profesjonalnych zastosowaniach biznesowych, takich jak inwentaryzacja czy praca na magazynie, dedykowane czytniki pozostają niezastąpione ze względu na swoją szybkość, precyzję i wydajność w trudnych warunkach.

Drukujesz albo skanujesz kody?

Sprzęt HDWR do kodów kreskowych – czytniki odczytają kody 1D i 2D w sklepie i magazynie, a drukarka termiczna wydrukuje etykiety z kodami bez tuszu i tonera.

Skaner kodów kreskowych Drukarka kodów kreskowych

Jak wygenerować kod kreskowy?

Kod kreskowy na własne potrzeby – do magazynu, na regały czy dokumenty – wygenerujesz za darmo: generator kodów kreskowych HDWR tworzy 37 rodzajów kodów – m.in. EAN, Code 128, GS1-128, QR i Data Matrix – i zapisuje je jako PNG, SVG albo PDF; kody nada też program magazynowy, np. WeaverSoftware. Na produkty sprzedawane w sklepach potrzebujesz numeru GTIN z GS1 – jak go zdobyć, opisujemy w artykule jak uzyskać kod kreskowy na produkt? Gotowy kod najwygodniej wydrukujesz na drukarce etykiet, a o wyborze metody druku (termicznej lub termotransferowej) piszemy w artykule Drukarki etykiet – ważne informacje w pigułce.

Co oznaczają cyfry w kodzie kreskowym?

Na produktach w sklepie najczęściej spotkasz kod EAN-13. Jego 13 cyfr dzieli się na cztery części:

• prefiks GS1 (2–3 pierwsze cyfry) – numer krajowej organizacji GS1, w której zarejestrowano kod, np. 590 to Polska, a 400–440 to Niemcy,
• numer firmy – nadaje go GS1; razem z prefiksem tworzy prefiks firmy,
• numer produktu – firma nadaje go sama każdemu swojemu towarowi,
• cyfra kontrolna – ostatnia cyfra, wyliczana z pozostałych.

Długość numeru firmy i numeru produktu nie jest stała: duży producent dostaje krótki numer firmy i wiele cyfr na produkty, a mała firma odwrotnie. Szczegóły i liczenie cyfry kontrolnej opisujemy na stronie budowa kodu EAN 13. Jeśli chcesz oznaczyć własne towary, zobacz, jak uzyskać kod kreskowy na produkt.

Pierwsza cyfra kodu kreskowego

Już pierwsza cyfra zawęża, gdzie zarejestrowano kod:

• 0 i 1 – Stany Zjednoczone i Kanada (amerykańskie kody UPC zapisane jako EAN-13),
• 2 – kody wewnętrzne sklepów, np. etykiety wagowe na mięsie i warzywach; nie oznaczają kraju,
• 3 – Francja i Monako (300–379) oraz kraje bałkańskie,
• 4 – Niemcy (400–440), Japonia (45 i 49), Rosja (460–469), kraje bałtyckie i Ukraina (482),
• 5 – Wielka Brytania (50), Polska (590) i wiele innych krajów Europy,
• 6 – m.in. Chiny (690–699), Finlandia (64), kraje Afryki i Bliskiego Wschodu,
• 7 – Norwegia (70), Szwecja (73), Szwajcaria (76), Izrael (729) i Ameryka Łacińska,
• 8 – Włochy (80–83), Hiszpania (84), Słowacja (858), Czechy (859), Holandia (87) i kraje Azji,
• 9 – Austria (90–91), Australia (93), Nowa Zelandia (94), a 977–979 to czasopisma i książki (ISBN).

Prefiks mówi, gdzie firma zarejestrowała kod, a nie gdzie produkt wyprodukowano. Pełne tabele prefiksów znajdziesz poniżej.

Jak odczytać kraj z kodu kreskowego?

Kody kreskowe są nieodłącznym elementem codziennej rzeczywistości. Spotykamy się z nimi robiąc chociażby codzienne zakupy spożywcze. Jednak wielu z nas pewnie nie zwraca uwagi na kody kreskowe i nie zastanawia się nad tym jakie mogą zawierać informacje. Skupimy się zatem na trzech pierwszych cyfrach kodu kreskowego (tzw. prefiksie), które ujawniają kraj pochodzenia produktu.

Po przeczytaniu tej części wpisu będziesz już wiedzieć, czy włoski makaron "penne" kupiony przez ciebie w supermarkecie naprawdę został wyprodukowany we Włoszech lub czy zakupiony miód rzeczywiście pochodzi z polskich pasiek. Ważną kwestią wymagającą wyjaśnienia jest fakt, że nie zawsze kraj, który występuje w kodzie kreskowym, oznacza rzeczywiście kraj producenta danego produktu. Co to oznacza w praktyce? Prefiks kodu kreskowego wskazuje na kraj rejestracji firmy, a niekoniecznie na miejsce produkcji towaru. Dzięki temu przedsiębiorstwo działające w UE może – po dopełnieniu formalności w organizacji GS1 – posługiwać się kodem przypisanym do innego państwa.

Warto jednak pamiętać, że jest to jeden ze sposobów na sprawdzenie pochodzenia produktu i  bardziej sugestia niż prawda, która precyzyjnie wskazuje miejsce wytworzenia towaru. Dlatego należy podchodzić do tego z pewnym dystansem.

Kody kreskowe można podzielić na 10 typów. Każdy z nich rozpoczyna się kolejno od cyfry 0, 1, 2 i tak dalej. Poniżej znajduje się tabela, która przedstawia wszystkie dostępne typy kodów oraz przyporządkowane do niego kraje bądź specyficznej grupy.

Kody typu 0

Kody typu 1

Kod kreskowy 2 jaki to kraj?

Kod kreskowy 3 jaki kraj?

Kod kreskowy 4 jaki kraj?

Kod kreskowy 5 jaki kraj?

Kod kreskowy 6 jaki kraj?

Kod kreskowy 7 jaki kraj?

Kod kreskowy 8 jaki kraj?

Kody typu 9

Kod kreskowy 1D i kody 2D – 20 popularnych rodzajów

Kod kreskowy 1D (liniowy) zapisuje dane w jednym rzędzie kresek i przerw – czytnik odczytuje go jedną linią skanowania. Kody 2D (dwuwymiarowe) zapisują dane w poziomie i w pionie, w siatce modułów albo w kilku wierszach – mieszczą znacznie więcej danych, ale potrzebują czytnika obrazowego albo aparatu w telefonie. Poniżej 20 najpopularniejszych kodów – każdy opisujemy szczegółowo na osobnej stronie.

Kody kreskowe 1D

• Kod UPC – 12-cyfrowy kod produktów z USA i Kanady, pierwszy kod w handlu (1973); UPC-A to EAN-13 z zerem na początku.
• Kod EAN – 13 lub 8 cyfr – numer GTIN produktu na opakowaniach w Europie i na świecie, z prefiksem organizacji GS1.
• Code 39 – alfanumeryczny kod z 43 znakami, samosprawdzający; standard w wojsku USA, motoryzacji i medycynie.
• Kod 93 – zwarta odmiana Code 39 z dwoma obowiązkowymi znakami kontrolnymi.
• Kod kreskowy 128 – gęsty kod z pełnym zestawem ASCII i trzema zestawami znaków; standard etykiet logistycznych.
• GS1-128 – Code 128 z danymi GS1 (GTIN, partia, data, SSCC) opisanymi identyfikatorami zastosowań.
• Codabar – cyfry, sześć znaków specjalnych i znaki startu A–D; biblioteki i laboratoria.
• Interleaved 2 of 5 – liczbowy kod z cyframi zapisanymi parami; odmiana ITF-14 na kartonach zbiorczych.
• Matrix 2 z 5 – starszy kod liczbowy z rodziny 2 z 5 – 3 kreski i 2 przerwy na cyfrę.
• GS1 DataBar – rodzina kodów GS1 dla małych i świeżych produktów, także z wagą i datą ważności.
• Kod 11 – cyfry i myślnik, do oznaczania sprzętu telekomunikacyjnego.
• Numer ISBN – numer wydania książki, na okładce jako kod EAN-13 z prefiksem 978 lub 979.
• MSI Plessey – liczbowy kod etykiet półek i lokalizacji magazynowych.
• Pharmacode – binarny kod do kontroli opakowań leków na linii pakującej.
• Telepen – brytyjski kod z pełnym ASCII, popularny w bibliotekach.

Kody 2D

• Kod QR – najpopularniejszy kod 2D: trzy kwadraty w rogach, do kilku tysięcy znaków, odczyt telefonem.
• Data Matrix – mały, pojemny kod 2D na części elektroniczne, metal (DPM) i opakowania leków.
• Kod PDF 417 – piętrowy kod 2D z wierszy słów kodowych – prawa jazdy w USA, karty pokładowe.
• Aztec code – kod 2D z celownikiem w środku – bilety i polski dowód rejestracyjny.
• MaxiCode – sześciokątny kod 2D firmy UPS do sortowania paczek.

Przyszłość kodów kreskowych — inicjatywa Sunrise 2027

Tradycyjne kody kreskowe 1D towarzyszą nam od ponad 50 lat, ale branża kodów kreskowych stoi przed największą zmianą od czasu ich wprowadzenia. Organizacja GS1 ogłosiła inicjatywę Sunrise 2027, zgodnie z którą do końca 2027 roku systemy kasowe w handlu detalicznym na całym świecie mają być przygotowane do odczytywania kodów dwuwymiarowych (2D) — takich jak kody QR czy Data Matrix — obok tradycyjnych kodów kreskowych.

Co to oznacza w praktyce? Kod 2D umieszczony na produkcie będzie mógł zawierać nie tylko numer GTIN (tak jak dotychczasowy kod kreskowy), ale również:

• datę ważności i numer partii — szczególnie istotne dla żywności i leków,
• numer seryjny — umożliwiający śledzenie konkretnej sztuki produktu w łańcuchu dostaw,
• link do strony internetowej — z informacjami o składzie, instrukcją obsługi czy certyfikatami.

Tradycyjne kody kreskowe nie znikną z dnia na dzień — przez wiele lat oba systemy będą funkcjonować równolegle. Jednak przejście na kody 2D to kierunek, w którym zmierza cały handel detaliczny i logistyka, otwierając nowe możliwości zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów.

Własny kod EAN lub QR zrobisz w kilka sekund – generator kodów kreskowych i generator kodów QR HDWR są darmowe. Zrobisz w nich też kod QR do sieci Wi-Fi, wizytówki albo kod QR Facebook z linkiem do profilu firmy.

Podsumowanie

W tym artykule poznaliśmy historię kodów kreskowych, dowiedzieliśmy się jakie są rodzaje, do czego są wykorzystywane oraz w jaki sposób można kody kreskowe generować. Wiedza ta przybliżyła nam jak i kiedy powstały te kreskowe symbole umieszczane na produktach oraz w jaki sposób sprawdzić z jakiego kraju pochodzą produkty, z którymi stykamy się na co dzień, umieszczając je w naszym koszyku. 

Artykuł pokazuje jak ważną rolę w każdym biznesie pełnią kody kreskowe i w jaki sposób pomagają zarządzać różnego rodzaju towarami, szczególnie ich stanem magazynowym i klasyfikacją, wpływając na przejrzystość danych. A dzięki inicjatywie Sunrise 2027 i przejściu na kody 2D, możliwości kodów kreskowych będą jeszcze większe.