Kody typu EAN zostały wprowadzone w 1977 roku przez organizację European Article Numbering, od której wziął się ich skrót i są międzynarodowym standardem oznaczania produktów. Powstały na wzór wprowadzonych wcześniej kodów UPC stosowanych w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. W roku 2005 międzynarodowa organizacja GS1 zastosowała ujednolicenie tych dwóch kodów pod skrótem GTIN rozwijanym jako Globalny Numer Jednostki Handlowej (ang. Global Trade Item Number). Pomimo tego, skróty EAN oraz UPC są nadal powszechnie stosowane w branżach związanych z kodami kreskowymi.

W tym artykule omówimy:

• Co to jest EAN?
• Co zawiera kod EAN/GTIN?
• Rodzaje kodów GTIN
• Jak uzyskać własny kod EAN w Polsce?
• Przyszłość kodów kreskowych — kody 2D i inicjatywa Sunrise 2027

Co to jest EAN?

EAN (European Article Number) to unikalny, 13-cyfrowy kod numeryczny służący do identyfikacji produktów w handlu detalicznym na całym świecie. Jest on graficznie przedstawiany w formie kodu kreskowego, który po zeskanowaniu w kasie sklepowej pozwala systemowi błyskawicznie rozpoznać nazwę towaru, jego cenę oraz stan magazynowy bez konieczności ręcznego wpisywania danych.

Co zawiera kod EAN/GTIN?

Obecnie niemal wszystkie produkty dostępne na sklepowych półkach posiadają kod kreskowy. Najczęściej spotykanym z nich jest kod typu EAN, zazwyczaj o długości ośmiu lub trzynastu znaków. Dla wielu osób jest to zazwyczaj ciąg przypadkowych cyfr, lecz w rzeczywistości każda z nich ma ściśle określone znaczenie.

Co zawiera kod EAN/GTIN? Jako przykład weźmiemy najpopularniejszy kod znany z produktów codziennego użytku, czyli EAN-13. Poniższa grafika prezentuje oznaczenia danego ciągu cyfr.

Pierwsze trzy cyfry oznaczają kod kraju określany też jako prefiks GS1. W tym miejscu należy obalić pewien mit - numer ten nie oznacza kraju pochodzenia produktu ani firmy, lecz stanowi identyfikator krajowy organizacji GS1, w której towar został zarejestrowany. I tak dla przykładu, numer 590 oznacza Polskę, 450 - Japonię, 609 - Mauritius, a zakres 400 – 440 to kod kreskowy Niemcy. Dzięki tej wiedzy, możemy szybko sprawdzić kraj znając odpowiednie cyfry kodu. Przykładowo, wpisując w wyszukiwarkę frazę "kod kreskowy 6 jaki kraj", dowiemy się, że prefiksy zaczynające się od cyfry 6 obejmują szeroki zakres krajów, głównie z obszaru Azji oraz Afryki. Najbardziej rozpoznawalnym kodem z tej grupy jest ten należący do Chin. To samo możemy zrobić w przypadku frazy "kod kreskowy 7" i tak dalej. 

Pełna lista organizacji GS1 dla poszczególnych krajów znajduje się tutaj. 

Kolejne dziewięć numerów przypisane są dla kodu producenta oraz kodu produktu.

Kod producenta co to?

Kod producenta jest zawsze stałą wartością i nadawany jest przez organizację GS1. Razem z prefiksem GS1 tworzą one prefiks firmy GS1. Znakami, które ulegają zmianie w obrębie jednego producenta to kod produktu, który nadawany jest kolejno przy rejestrowaniu nowego produktu przez producenta. Dlaczego natomiast powyższa grafika w niejednolity sposób prezentuje ilość znaków zajmowanych przez te dwa kody? Ponieważ kod producenta może posiadać od jednego do dziewięciu znaków i jest on zależny od ilości produktów, które dane przedsiębiorstwo chciałoby zarejestrować. Przykładowo - firma posiadająca bardzo szeroki asortyment może mieć krótki kod producenta, składający się np. z 3 cyfr, natomiast pozostałe 6 cyfr pozwolą na zarejestrowanie miliona produktów. Z kolei mniejsze przedsiębiorstwa mogą uzyskać kod producenta posiadający 7 znaków, a dwa pozostałe zostaną wykorzystane na zarejestrowanie 100 produktów. Pozwala to na bardziej efektywne wykorzystanie kombinacji kodu EAN 13, a przedsiębiorstwo, które wykorzystało już swój limit rejestrowanych produktów, może ubiegać się w organizacji GS1 o nadanie nowego kodu producenta i tym samym uzyskanie nowej puli dostępnych kodów.

Ostatnia cyfra kodu EAN to cyfra kontrolna. Jest ona generowana automatycznie i służy do weryfikacji, czy pozostałe cyfry zostały poprawnie odczytane lub wprowadzone. Do jej obliczenia wykorzystuje się algorytm modulo 10, którego wzór wygląda następująco:

Wzór może wyglądać skomplikowanie, ale sam sposób obliczania jest prosty. Pokażemy go krok po kroku na przykładowym kodzie EAN-13: 590566943402X, gdzie X to szukana cyfra kontrolna.

Krok 1. Wypisujemy pierwsze 12 cyfr kodu (bez cyfry kontrolnej) i numerujemy ich pozycje od końca (od prawej do lewej): pozycja 1 to ostatnia wypisana cyfra (2), pozycja 2 to przedostatnia (0) itd.

Krok 2. Każdą cyfrę stojącą na pozycji nieparzystej (1., 3., 5., 7., 9., 11. — licząc od końca) mnożymy przez 3. Cyfry na pozycjach parzystych (2., 4., 6., 8., 10., 12.) pozostawiamy bez zmian. Na poniższej grafice widać, które cyfry są mnożone:

Krok 3. Sumujemy wszystkie otrzymane wartości. Dla naszego przykładu wygląda to tak:

5 + 3*9 + 0 + 3*5 + 6 + 3*6 + 9 + 3*4 + 3 + 3*4 + 0 + 3*2 = 113

Krok 4. Szukamy najbliższej wielokrotności liczby 10 większej lub równej wynikowi — w naszym przypadku to 120. Odejmujemy od niej nasz wynik: 120 − 113 = 7. To właśnie cyfra kontrolna.

Inaczej mówiąc: cyfra kontrolna to liczba, którą trzeba dodać do wyniku sumy, aby uzyskać wielokrotność 10 (np. do 67 dodajemy 3, do 256 dodajemy 4). Jeśli suma jest już podzielna przez 10, cyfra kontrolna wynosi 0.

Kompletny kod EAN-13 w naszym przykładzie to 5905669434027 — jest to kod laserowego czytnika kodów kreskowych HD42A. Metoda ta pozwala samodzielnie zweryfikować poprawność dowolnego kodu EAN.

Rodzaje kodów GTIN

EAN-13 to najpopularniejszy, ale nie jedyny format kodu GTIN. W zależności od zastosowania i wielkości opakowania stosuje się różne warianty:

• GTIN-8 (EAN-8) — skrócony kod składający się z 8 cyfr, stosowany na bardzo małych opakowaniach, gdzie nie ma miejsca na pełny kod kreskowy (np. gumy do żucia, miniaturowe kosmetyki, nakrętki butelek).
• GTIN-12 (UPC-A) — 12-cyfrowy kod amerykański, nadal powszechnie spotykany na produktach importowanych z USA i Kanady. W systemie GTIN-13 jest reprezentowany z wiodącym zerem.
• GTIN-13 (EAN-13) — standardowy 13-cyfrowy kod europejski, najczęściej spotykany na produktach detalicznych na całym świecie.
• GTIN-14 — 14-cyfrowy kod stosowany w logistyce i transporcie, umieszczany na kartonach zbiorczych i paletach. Pierwsza cyfra (tzw. wskaźnik opakowania) określa rodzaj jednostki logistycznej.

Jak uzyskać własny kod EAN w Polsce?

Aby oznaczać swoje produkty kodami EAN, należy zarejestrować się w GS1 Polska (gs1pl.org) — polskim oddziale międzynarodowej organizacji GS1. Proces wygląda następująco:

1. Rejestracja w GS1 Polska — firma składa wniosek o przydzielenie prefiksu firmowego (numeru producenta). Prefiks ten będzie wspólny dla wszystkich produktów danej firmy.
2. Przydzielenie puli numerów — w zależności od wybranego pakietu firma otrzymuje możliwość oznaczenia od kilkudziesięciu do nawet milionów produktów.
3. Nadanie numerów produktom — firma samodzielnie przypisuje numery GTIN poszczególnym towarom w ramach przydzielonej puli.
4. Wygenerowanie kodów kreskowych — na podstawie nadanych numerów GTIN generuje się graficzne kody kreskowe, które umieszcza się na opakowaniach produktów.

Członkostwo w GS1 Polska wiąże się z jednorazową opłatą wstępną oraz coroczną opłatą abonamentową, których wysokość zależy od wielkości przedsiębiorstwa i wybranego zakresu usług.

Przyszłość kodów kreskowych — kody 2D i inicjatywa Sunrise 2027

Tradycyjne kody kreskowe EAN mają jedno istotne ograniczenie — mogą przechowywać wyłącznie numer identyfikacyjny produktu. Organizacja GS1 od kilku lat promuje wdrożenie kodów dwuwymiarowych (2D), takich jak kody QR czy Data Matrix, które mogą zawierać znacznie więcej informacji.

W ramach inicjatywy GS1 Sunrise 2027 detaliści na całym świecie mają do końca 2027 roku przygotować swoje systemy kasowe do odczytywania kodów 2D obok tradycyjnych kodów kreskowych. Kod 2D na produkcie może zawierać:

• numer GTIN (tak jak dotychczasowy kod kreskowy),
• datę ważności i numer partii (szczególnie istotne dla żywności i leków),
• numer seryjny (umożliwiający śledzenie konkretnej sztuki produktu),
• link do strony internetowej z informacjami o produkcie.

Nie oznacza to, że tradycyjne kody kreskowe znikną — przez wiele lat oba systemy będą funkcjonować równolegle. Jednak przejście na kody 2D to kierunek, w którym zmierza cały handel detaliczny i logistyka.

Podsumowanie

Kody kreskowe stały się uniwersalnym systemem kodowania, który został zaprojektowany, aby ułatwić i usprawnić proces zarządzania zapasami, sprzedażą i rozliczaniem. System ten wykorzystuje unikalne barwne kody kreskowe, które są wyraźnie widoczne na produktach i opakowaniach, aby umożliwić automatyczne przetwarzanie informacji i skanowanie. Kody kreskowe są szeroko stosowane w wielu różnych sektorach, w tym handlu detalicznym, logistyce, magazynowaniu i transportowaniu. Pozwalają na przeprowadzanie szybkich i dokładnych transakcji i umożliwiają szybkie skanowanie produktów przy minimalnym wysiłku. Dzięki ich wszechstronnej elastyczności i łatwości użycia kody kreskowe są popularnym wyborem w wielu branżach.

W tym artykule dowiedzieliśmy się co to jest kod EAN oraz co oznaczają poszczególne cyfry, z których został stworzony. Dodatkowo poznaliśmy sposób obliczania cyfry kontrolnej.