Od 13 grudnia 2024 r. obowiązuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z 10 maja 2023 r., dotyczące ogólnego bezpieczeństwa produktów. General Product Safety Regulation (GPSR) zastąpiło dotychczasową Dyrektywę 2001/95/WE z 3 grudnia 2001 r., która regulowała kwestie bezpieczeństwa produktów na poziomie unijnym. Rozporządzenie stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE — nie wymaga implementacji do prawa krajowego.

• Dlaczego wprowadzono nowe przepisy?
• Zakres stosowania rozporządzenia GPSR
• Obowiązki producentów
• Obowiązki importerów
• Obowiązki dystrybutorów
• Obowiązki internetowych platform handlowych
• Formalizacja procedury odzyskiwania produktów
• Kryteria oceny bezpieczeństwa produktów
• Środki ochrony konsumentów w przypadku produktów niebezpiecznych
• Osoba odpowiedzialna i upoważniony przedstawiciel
• Wymogi dla produktów sprzedawanych online
• System Safety Gate

Dlaczego wprowadzono nowe przepisy?

Regulacje są odpowiedzią na wyzwania związane z cyfryzacją, postępem technologicznym i rosnącym udziałem sprzedaży online, który przekracza 20% całkowitej sprzedaży. GPSR usprawnia proces wycofywania z rynku produktów uznanych za niebezpieczne i ujednolica zasady bezpieczeństwa produktów w całej UE.

Zakres stosowania rozporządzenia GPSR

GPSR obejmuje wszystkie produkty konsumenckie dostępne na rynku UE, w tym sprzedawane online. Dotyczy zarówno produktów nowych, jak i używanych, naprawionych lub odnowionych, z wyjątkiem tych, które wymagają naprawy przed użyciem, pod warunkiem ich odpowiedniego oznaczenia. Wyłączone z regulacji są m.in. leki, produkty spożywcze, pasze oraz antyki.

Obowiązki producentów

Na producencie spoczywa główna odpowiedzialność za bezpieczeństwo produktu. Do jego obowiązków należy:

• Przeprowadzenie wewnętrznej analizy ryzyka przed wprowadzeniem produktu na rynek.
• Sporządzenie i przechowywanie dokumentacji technicznej potwierdzającej bezpieczeństwo produktu (przez okres 10 lat od wprowadzenia do obrotu).
• Zapewnienie identyfikowalności produktu — umieszczenie na produkcie nazwy, nazwy handlowej lub znaku towarowego producenta, adresu kontaktowego oraz jednoznacznego oznaczenia umożliwiającego identyfikację.
• Dołączenie do produktu jasnych instrukcji i informacji dotyczących bezpieczeństwa w języku zrozumiałym dla konsumentów w danym państwie członkowskim.
• Prowadzenie monitoringu bezpieczeństwa produktów już wprowadzonych na rynek, w tym badanie skarg i prowadzenie rejestru reklamacji.
• Niezwłoczne powiadomienie organów nadzoru rynku za pośrednictwem portalu Safety Business Gateway w przypadku stwierdzenia, że produkt stwarza zagrożenie.
• Podjęcie działań naprawczych — wycofanie produktu z obrotu lub odzyskanie go od konsumentów, gdy jest to konieczne.

Obowiązki importerów

Importer wprowadzający produkt z kraju trzeciego na rynek UE musi:

• Zweryfikować, czy producent spełnił swoje obowiązki — w tym sprawdzić dokumentację techniczną i oznaczenia produktu.
• Umieścić na produkcie lub opakowaniu swoją nazwę oraz adres kontaktowy.
• Zapewnić, że produkt posiada instrukcje i informacje o bezpieczeństwie w odpowiednim języku.
• Zapewnić odpowiednie warunki przechowywania i transportu, które nie wpływają negatywnie na bezpieczeństwo produktu.
• Powiadomić organy nadzoru rynku w przypadku stwierdzenia zagrożenia — analogicznie jak producent.
• Współpracować z organami nadzoru i na ich żądanie udostępnić dokumentację techniczną.

Obowiązki dystrybutorów

Dystrybutorzy (np. sklepy detaliczne, hurtownie) mają obowiązek:

• Sprawdzenia, czy produkt posiada wymagane oznaczenia, instrukcje oraz informacje o bezpieczeństwie.
• Nieudostępniania produktu na rynku, jeśli wiedzą lub powinni wiedzieć, że nie spełnia on wymagań bezpieczeństwa.
• Współpracy z organami nadzoru rynku i przekazywania informacji o łańcuchu dostaw.
• Powiadomienia organów nadzoru w przypadku stwierdzenia, że produkt stanowi zagrożenie.

Obowiązki internetowych platform handlowych

GPSR po raz pierwszy nakłada bezpośrednie obowiązki na internetowe platformy handlowe (marketplace), takie jak Amazon, Allegro czy eBay. Platformy muszą:

• Zarejestrować się na portalu Safety Gate i wyznaczyć pojedynczy punkt kontaktowy do komunikacji z organami nadzoru rynku.
• Wdrożyć wewnętrzne mechanizmy umożliwiające identyfikację i usuwanie ofert produktów niebezpiecznych.
• Reagować na powiadomienia organów nadzoru rynku — usunąć ofertę niebezpiecznego produktu lub zablokować do niej dostęp w ciągu 2 dni roboczych.
• Uwzględniać informacje publikowane w systemie Safety Gate i podejmować odpowiednie działania wobec produktów objętych alertami.
• Zapewnić, aby sprzedawcy podawali wymagane informacje w ofertach (dane producenta, osoby odpowiedzialnej, oznaczenia produktu, ostrzeżenia).
• Umożliwić konsumentom zgłaszanie problemów związanych z bezpieczeństwem produktów.

Formalizacja procedury odzyskiwania produktów

Przepisy określają zasady informowania o odzyskaniu produktów niebezpiecznych. Dystrybutor, importer lub producent musi w takich przypadkach podjąć działania, takie jak np. wycofanie produktu z obrotu. Powiadomienie o odzyskaniu powinno być dostępne w zrozumiałym dla konsumentów języku, zawierać nagłówek typu „Odzyskanie produktu ze względów bezpieczeństwa”, szczegóły dotyczące produktu, zakres zagrożenia oraz informacje o dostępnych środkach ochrony prawnej i danych kontaktowych.

Kryteria oceny bezpieczeństwa produktów

GPSR wprowadza kryteria oceny bezpieczeństwa, uwzględniające m.in.:

• Wygląd produktu, który może zachęcać do niewłaściwego użycia (np. produkty przypominające zabawki lub żywność).
• Funkcje cyberbezpieczeństwa chroniące przed działaniami osób trzecich, które mogą negatywnie wpłynąć na bezpieczeństwo produktu.
• Produkty ewoluujące, uczące się oraz wykorzystujące sztuczną inteligencję czy funkcje predykcyjne.
• Zagrożenia dla grup wrażliwych — dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami.

Środki ochrony konsumentów w przypadku produktów niebezpiecznych

Podmioty gospodarcze mają obowiązek podjęcia działań w przypadku uznania produktu za niebezpieczny, w tym jego wycofania z rynku. Jeśli produkt zostanie odzyskany od konsumenta, muszą zaoferować co najmniej dwa z poniższych środków ochrony:

1. Naprawę produktu,
2. Wymianę na bezpieczny odpowiednik o podobnej wartości i jakości,
3. Zwrot pełnej ceny zapłaconej przez konsumenta.

W wyjątkowych sytuacjach można zaproponować jeden środek, jeśli inne są niewykonalne lub generują nieproporcjonalne koszty. Środki ochrony muszą być bezpłatne dla konsumenta i nie mogą wiązać się z nadmiernymi niedogodnościami.

Osoba odpowiedzialna i upoważniony przedstawiciel

Rozporządzenie wprowadza pojęcie „osoby odpowiedzialnej”, która musi mieć siedzibę w UE. Osobą odpowiedzialną może być producent z siedzibą w UE, importer lub specjalnie wyznaczony przedstawiciel. Do jej zadań należy:

• Weryfikacja, czy dokumentacja techniczna została sporządzona i jest dostępna dla organów nadzoru.
• Współpraca z organami nadzoru rynku i przekazywanie im informacji na żądanie.
• Niezwłoczne informowanie organów o produktach stwarzających zagrożenie.
• Podejmowanie działań naprawczych na żądanie organów lub z własnej inicjatywy.

Dla produktów pochodzących spoza UE wyznaczenie osoby odpowiedzialnej z siedzibą w Unii jest obowiązkowe — bez niej produkt nie może być legalnie udostępniany na rynku UE.

Wymogi dla produktów sprzedawanych online

Oferta produktów sprzedawanych online musi zawierać:

1. Dane producenta, takie jak imię i nazwisko, nazwa handlowa lub znak towarowy oraz adres pocztowy i e-mailowy do kontaktu.
2. W przypadku braku siedziby producenta w UE – dane osoby odpowiedzialnej, w tym imię i nazwisko lub nazwę, adres pocztowy i e-mailowy.
3. Szczegółowe informacje identyfikujące produkt, takie jak obraz, rodzaj oraz inne oznaczenia.
4. Ostrzeżenia i informacje o bezpieczeństwie wymagane przez GPSR lub inne przepisy unijne, podane w języku zrozumiałym dla konsumentów, zależnym od kraju sprzedaży, i umieszczone na opakowaniu lub w dokumentacji dołączonej do produktu.

Te wymogi dotyczą każdej oferty — niezależnie od tego, czy produkt jest sprzedawany przez producenta, importera, dystrybutora, czy za pośrednictwem platformy handlowej.

System Safety Gate

GPSR wzmacnia unijny system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznych produktach, który składa się z trzech elementów:

1. System wczesnego ostrzegania (Safety Gate / RAPEX) — wewnętrzna wymiana informacji między organami nadzoru rynku państw członkowskich a Komisją Europejską.
2. Portal Safety Gate — publicznie dostępna strona internetowa informująca konsumentów o produktach niebezpiecznych. Każdy konsument może sprawdzić, czy dany produkt został objęty alertem, oraz złożyć skargę.
3. Safety Business Gateway — portal umożliwiający przedsiębiorcom zgłaszanie produktów niebezpiecznych organom nadzoru. Producenci, importerzy i dystrybutorzy mają obowiązek korzystania z tego portalu do powiadamiania o zagrożeniach.

Podsumowanie

Rozporządzenie GPSR (UE) 2023/988, które zastąpiło Dyrektywę 2001/95/WE, obowiązuje od 13 grudnia 2024 r. i wprowadza kompleksowe zasady bezpieczeństwa produktów na rynku UE. Obejmuje szeroki zakres produktów, w tym sprzedawanych online, z wyłączeniem m.in. leków i antyków.

Rozporządzenie precyzyjnie definiuje obowiązki każdego podmiotu w łańcuchu dostaw — producenta, importera, dystrybutora oraz po raz pierwszy także internetowych platform handlowych. Przepisy formalizują procedury odzyskiwania niebezpiecznych produktów, nakładają obowiązek jasnego informowania konsumentów oraz definiują kryteria oceny bezpieczeństwa uwzględniające funkcje cyberbezpieczeństwa i technologie oparte na sztucznej inteligencji.

Podmioty gospodarcze muszą zapewnić konsumentom środki ochrony, takie jak naprawa, wymiana produktu lub zwrot kosztów. Wymagane jest wyznaczenie „osoby odpowiedzialnej” z siedzibą w UE. Wzmocniony system Safety Gate ułatwia szybkie reagowanie na zagrożenia i zapewnia konsumentom dostęp do informacji o niebezpiecznych produktach. GPSR ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa produktów i ochrony konsumentów w erze handlu cyfrowego.