Przejdź do głównej treści

Spis z natury i remanent – jak zrobić inwentaryzację krok po kroku oraz wzór arkusza

Spis z natury, potocznie remanent, to policzenie towarów, materiałów i wyrobów, które firma ma w dniu spisu, i ich wycena. Firma na księdze przychodów i rozchodów robi go co najmniej na 31 grudnia i wpisuje jego wartość do księgi, bo od różnicy między remanentem początkowym i końcowym zależy dochód. Poniżej wyjaśniamy, czym spis z natury różni się od inwentaryzacji, kiedy go zrobić, co musi zawierać arkusz i jak przeprowadzić inwentaryzację krok po kroku – z bezpłatnym wzorem arkusza do pobrania.

Arkusz spisu z natury – wzór do pobrania (bezpłatnie)

W tym artykule:

Inwentaryzacja, remanent i spis z natury – czym się różnią?

  • Inwentaryzacja to ogólne pojęcie z ustawy o rachunkowości: ustalenie rzeczywistego stanu majątku firmy i porównanie go z księgami. Robi się ją trzema metodami – spisem z natury, potwierdzeniem sald albo porównaniem z dokumentami (art. 26 ust. 1 ustawy o rachunkowości).
  • Spis z natury to metoda inwentaryzacji polegająca na policzeniu, zmierzeniu albo zważeniu rzeczy. W podatkowej księdze przychodów i rozchodów (KPiR) to także nazwa obowiązku z § 20 rozporządzenia w sprawie prowadzenia księgi.
  • Remanent to potoczna nazwa spisu z natury i jego wartości. Ustawa o PIT mówi o remanencie początkowym i końcowym – czyli o wartości towarów na początek i na koniec roku.

Remanent a inwentaryzacja w małej firmie to więc zwykle to samo: przedsiębiorca na KPiR liczy towary, wycenia je i wpisuje wartość do księgi. Pełną inwentaryzację, obejmującą też środki trwałe, należności i zobowiązania, przeprowadzają firmy prowadzące księgi rachunkowe.

Kiedy zrobić spis z natury – terminy

Od 1 stycznia 2026 r. zasady spisu z natury w KPiR określa nowe rozporządzenie w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299). Według § 20 ust. 1 spis z natury sporządza się:

  • na 1 stycznia i na koniec każdego roku podatkowego – spis na 31 grudnia zastępuje spis na 1 stycznia następnego roku (§ 20 ust. 2), więc w praktyce robisz jeden remanent na koniec roku;
  • na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku;
  • gdy w ciągu roku tracisz prawo do ryczałtu;
  • przy zmianie wspólnika albo proporcji udziałów wspólników;
  • przy likwidacji działalności.

Spis sporządzany co miesiąc (np. do miesięcznych zaliczek) i spis zarządzony przez naczelnika urzędu skarbowego też wpisuje się do księgi (§ 20 ust. 3). Urzędu skarbowego nie trzeba zawiadamiać o terminie spisu – takiego obowiązku nie ma ani w rozporządzeniu z 2025 r., ani w poprzednim z 2019 r., choć wciąż powtarzają go stare poradniki.

Remanent na koniec roku – do kiedy?

Spis z natury na koniec roku ma pokazać stan na 31 grudnia. Rozporządzenie o KPiR nie daje okna na liczenie przed tym dniem albo po nim, jak ustawa o rachunkowości – jeśli liczysz kilka dni wcześniej albo później, uwzględnij w spisie przyjęcia i wydania towaru do 31 grudnia. Na wycenę masz 14 dni od zakończenia spisu (§ 22 ust. 7).

Zerowy spis z natury

Kto zaczyna działalność albo nie ma towarów na koniec roku, i tak sporządza spis – z wartością 0 zł. Taki zerowy spis z natury wpisujesz do księgi tak samo jak każdy inny; stanowi remanent początkowy albo końcowy do wyliczenia dochodu.

Spis z natury a ryczałt

Ustawa o ryczałcie i rozporządzenie o ewidencji przychodów nie nakładają na ryczałtowców obowiązku corocznego spisu z natury. Spis pojawia się, gdy ryczałtowiec traci prawo do ryczałtu i przechodzi na KPiR, a przy likwidacji – jeśli jest czynnym podatnikiem VAT (spis dla celów VAT, niżej).

Arkusz spisu z natury – co musi zawierać

Przepisy nie narzucają jednego wzoru arkusza spisu z natury (arkusza inwentaryzacyjnego), ale określają, co spis musi zawierać. Ma być sporządzony „w sposób staranny i trwały” (§ 21 ust. 1), a według § 21 ust. 2 zawiera co najmniej:

  • imię i nazwisko właściciela firmy (nazwę firmy),
  • datę sporządzenia spisu,
  • numer kolejny pozycji arkusza,
  • szczegółowe określenie towaru lub innego składnika,
  • jednostkę miary,
  • ilość stwierdzoną w czasie spisu,
  • cenę w złotych i groszach za jednostkę miary,
  • wartość, czyli ilość × cena,
  • łączną wartość spisu z natury,
  • klauzulę „Spis zakończono na pozycji …”,
  • podpis właściciela (wspólników).

Od 2026 r. przepis nie wymaga już podpisów osób, które liczyły towar – wystarczy podpis właściciela. Warto jednak zapisać, kto liczył, bo ułatwia to wyjaśnienie różnic. W spisie ujmujesz też własne towary znajdujące się poza firmą (np. w magazynie zewnętrznym), a towary obce leżące u Ciebie – np. w komisie – tylko ilościowo, z podaniem, czyje są; ich się nie wycenia (§ 21 ust. 3).

Arkusz spisu z natury – wzór wypełniony: towary, jednostki miary, ilości, ceny i wartość spisu

Arkusz spisu z natury – wzór do pobrania (Excel i PDF)

Przygotowaliśmy uniwersalny arkusz spisu z natury zgodny z § 21 ust. 2 rozporządzenia z 2025 r. Wersja w Excelu sama liczy wartość pozycji i łączną wartość arkusza, ma kolumnę na kod EAN lub indeks (przydaje się przy liczeniu kolektorem) i kolumnę na cenę zakupu przy towarze wycenionym niżej. W pliku są trzy arkusze: pusty spis do wypełnienia, przykład wypełnienia i instrukcja.

Arkusz spisu z natury – wzór do pobrania (bezpłatnie)

Gdy towarów jest więcej niż wierszy, skopiuj arkusz i numeruj kolejne strony („arkusz nr 2 z 3”), a pozycje – dalej, bez przerw. Puste wiersze pod ostatnią pozycją przekreśl. Spis z natury możesz też wydrukować z programu magazynowego albo księgowego – liczy się, żeby zawierał wszystkie wymagane dane.

Jak zrobić remanent krok po kroku

  1. Ustal dzień i zakres spisu. Na koniec roku – 31 grudnia. Spisz wszystko, co obejmuje § 20: towary handlowe, materiały, półwyroby, produkcję w toku, wyroby gotowe, braki i odpady.
  2. Przygotuj miejsce. Uporządkuj półki i magazyn, odłóż osobno towary obce, uszkodzone i zwroty. Wstrzymaj przyjęcia i wydania na czas liczenia albo zapisuj je osobno.
  3. Przygotuj arkusze albo kolektor. Wydrukuj wzór arkusza albo wgraj do kolektora danych bazę towarów z programu. Podziel sklep lub magazyn na strefy, np. regał po regale.
  4. Licz w parach. Jedna osoba liczy, druga zapisuje albo skanuje. Policzoną półkę oznacz kartką lub naklejką, żeby nie liczyć jej dwa razy.
  5. Zakończ spis. Wpisz „Spis zakończono na pozycji nr …”, przekreśl puste wiersze i ponumeruj arkusze.
  6. Wyceń towary – najpóźniej w 14 dni od zakończenia spisu (§ 22 ust. 7).
  7. Podpisz spis (właściciel albo wszyscy wspólnicy) i wpisz wartość spisu do księgi – do KPiR wpisuje się samą łączną wartość, a arkusze przechowujesz razem z dokumentacją (§ 22 ust. 6).

Wycena spisu z natury i różnica remanentowa

Według § 22 ust. 1 towary handlowe i materiały wyceniasz po cenie zakupu albo nabycia, a jeśli cena rynkowa w dniu spisu jest niższa – po cenie rynkowej. Wyroby gotowe i półwyroby własnej produkcji – po koszcie wytworzenia. Gdy wyceniasz towar poniżej ceny zakupu, np. uszkodzony albo niemodny, przy takiej pozycji podajesz też jego cenę zakupu (§ 22 ust. 8) – w naszym wzorze służy do tego osobna kolumna.

Remanent w KPiR – przykład różnicy remanentowej

Dochód z działalności na KPiR to przychód minus koszty, powiększony o różnicę między remanentem końcowym a początkowym, jeśli końcowy jest wyższy, albo pomniejszony, jeśli wyższy był początkowy (art. 24 ust. 2 ustawy o PIT). Zakup towaru, który leży w magazynie, nie obniża więc dochodu – „wraca” w remanencie.

Remanent wzrósłRemanent spadł
Przychód200 000 zł200 000 zł
Koszty150 000 zł150 000 zł
Remanent początkowy (1.01)20 000 zł20 000 zł
Remanent końcowy (31.12)30 000 zł15 000 zł
Różnica remanentowa+10 000 zł−5 000 zł
Dochód60 000 zł45 000 zł

Remanent początkowy to spis z natury na 1 stycznia (czyli spis z 31 grudnia poprzedniego roku), a remanent końcowy – spis na 31 grudnia bieżącego roku.

Remanent likwidacyjny i spis z natury dla celów VAT

Przy likwidacji działalności remanent likwidacyjny robisz z dwóch powodów:

  • KPiR – spis z natury na dzień likwidacji (§ 20 ust. 1 rozporządzenia) zamyka rozliczenie dochodu;
  • VAT – czynny podatnik VAT, który kończy działalność, płaci podatek od towarów niesprzedanych i towarów własnej produkcji, przy których nabyciu odliczył VAT (art. 14 ust. 1 i 4 ustawy o VAT). Spis sporządza się na dzień zaprzestania działalności, a informację o spisie, wartości towarów i kwocie podatku składa najpóźniej w dniu złożenia deklaracji za okres, w którym przypada ten dzień (art. 14 ust. 5). Podstawą opodatkowania jest cena nabycia towaru (towaru podobnego) albo koszt wytworzenia z dnia spisu.

Spis dla celów VAT nie dotyczy podatników zwolnionych podmiotowo z VAT (art. 14 ust. 2). Szczegóły – na stronie Ministerstwa Finansów o likwidacji działalności.

Inwentaryzacja – ustawa o rachunkowości i pełna księgowość

Spółki kapitałowe oraz osoby fizyczne i spółki osobowe osób fizycznych z przychodami netto co najmniej 2 500 000 euro w poprzednim roku prowadzą księgi rachunkowe (art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości) i przeprowadzają pełną inwentaryzację na ostatni dzień roku obrotowego (art. 26 ust. 1). Ustawa uznaje terminy za dotrzymane, gdy (art. 26 ust. 3):

  • inwentaryzację zapasów rozpoczęto nie wcześniej niż 3 miesiące przed końcem roku, a zakończono do 15. dnia następnego roku – z ustaleniem stanu przez dopisanie lub odpisanie przychodów i rozchodów;
  • zapasy w strzeżonych składowiskach, objęte ewidencją ilościowo-wartościową, spisano raz w ciągu 2 lat;
  • nieruchomości i środki trwałe na terenie strzeżonym spisano raz w ciągu 4 lat;
  • zapasy w punktach obrotu detalicznego z ewidencją wartościową spisano raz w roku.

Inwentaryzację trzeba udokumentować i powiązać z księgami, a różnice inwentaryzacyjne wyjaśnić i rozliczyć w księgach roku, na który przypadał termin inwentaryzacji (art. 27). Metody inwentaryzacji i jej harmonogram opisuje instrukcja inwentaryzacyjna w polityce rachunkowości firmy.

Inwentaryzacja w sklepie i magazynie z kolektorem danych

Przy inwentaryzacji magazynu albo sklepu z kilkuset pozycjami najwięcej czasu zajmuje przepisywanie ilości z kartek do programu i szukanie pomyłek. Kolektor danych skraca to do skanowania: zeskanuj kod EAN towaru, wpisz ilość albo skanuj każdą sztukę, a gotową listę „kod – ilość” wczytaj do programu, który sam porówna ją ze stanem w ewidencji i wydrukuje spis z natury.

Jak przygotować kolektor, wgrać bazę towarów i przenieść wynik na komputer, opisujemy we wpisie o kolektorach danych, a import spisu w konkretnych programach – w poradnikach dla Subiekta GT i nexo, Comarch ERP Optima, WAPRO Mag i Base (BaseLinker). Towary bez kodów oznaczysz przed spisem etykietami z własnym kodem z drukarki etykiet. Gotowe urządzenia znajdziesz w kategorii kolektory danych do inwentaryzacji.

Inwentaryzacja w sklepie bez zamykania sklepu

Przy kolektorze z bazą towarów sklep spisuje się strefami, po godzinach albo przed otwarciem. Sprzedaż w trakcie spisu da się rozliczyć, jeśli każdą sprzedaż z policzonej strefy zapisujesz osobno – albo jeśli program magazynowy sam koryguje spis o ruchy z dnia liczenia.

Najczęstsze pytania

Czy spis z natury trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Nie. Spisu nie wysyła się do urzędu i nie trzeba zawiadamiać o jego terminie. Wartość spisu wpisujesz do księgi, a arkusze przechowujesz z dokumentacją. Od 2027 r. czynni podatnicy VAT rozliczający się miesięcznie przesyłają KPiR za 2026 r. w postaci elektronicznej (JPK), a pozostali – od 2028 r. za 2027 r. (informacja MF).

Czy remanent jest obowiązkowy?

Tak, dla każdego, kto prowadzi KPiR – także wtedy, gdy na koniec roku nie ma towarów (spis zerowy). Brak spisu albo spis niezgodny z rzeczywistością może sprawić, że księga zostanie uznana za nierzetelną, a nierzetelne prowadzenie księgi jest przestępstwem skarbowym (art. 61 Kodeksu karnego skarbowego).

Kto podpisuje spis z natury?

Właściciel firmy, a w spółce cywilnej – wszyscy wspólnicy (§ 21 ust. 2). Podpisy osób, które liczyły towar, nie są od 2026 r. wymagane.

Czy spis z natury w Excelu albo z programu jest ważny?

Tak. Przepisy nie wymagają konkretnego druku – liczy się, żeby spis był staranny, trwały i zawierał dane z § 21 ust. 2. Wydruk z programu albo nasz arkusz w Excelu podpisz po wydrukowaniu.

Jak wycenić towar uszkodzony albo przeterminowany?

Po cenie rynkowej z dnia spisu, jeśli jest niższa od ceny zakupu – a przy pozycji podaj również cenę zakupu (§ 22 ust. 8).

Stan prawny na 20 listopada 2026 r. Źródła: rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6.09.2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. 2025 poz. 1299), ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592), ustawa o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), ustawa o VAT (Dz.U. 2026 poz. 1263). Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady księgowej.

Prowadzisz sklep? Zobacz też, jak prowadzić raport kasowy i rozliczać utarg.

Komentarze do wpisu (0)

Napisz komentarz